یادداشت-شاهین دریمانی:در حالی‌که بر اساس برنامه رسمی ستاد اجرایی خدمات سفر خوزستان مقرر شده بود آیین‌های فرهنگی نوروزگاه در بیش از ۲۸ شهرستان استان برگزار شود، بررسی میدانی و مستندات موجود نشان می‌دهد که در بسیاری از این شهرستان‌ها نه تنها برنامه‌ای اجرا نشد، بلکه بودجه مصوب آن نیز صرفاً در قالب اعتبار کاغذی جابه‌جا شد. عدم نظارت، نبود شفافیت مالی، ضعف اجرایی وانتصاب رویدادهای مردمی به اداره کل میراث‌فرهنگی خوزستان، این پرسش را پیش‌روی افکار عمومی گذاشته که چرا یک مناسبت ملی فرهنگی، در سکوت، به فرصتی برای استفاده غیر شفاف از منابع تبدیل شده است؟
شاهین دریمانی: از وعده تا واقعیت؛ نوروزگاه‌هایی که برگزار نشدند طبق ابلاغ رسمی اداره‌کل میراث فرهنگی استان خوزستان، مقرر شده بود نوروزگاه‌های فرهنگی در شهرهای بزرگی مانند اهواز، آبادان، خرمشهر، ایذه، شوشتر، شوش، بهبهان، اندیمشک، ماهشهر و… برگزار شود. اما در بررسی میدانی روزنامه‌نگاران فرهنگی، در بیش از نیمی از این شهرستان‌ها هیچ نوروزگاهی برگزار نشد.

برای مثال، در شهرهایی مانند گتوند، اندیکا، رامشیر، هندیجان، سوسنگرد، باوی و دزپارت، با وجود وعده‌های رسمی، نه برنامه‌ فرهنگی در سطح عمومی اجرا شد، نه اطلاع‌رسانی درباره‌ی زمان و مکان اجرا صورت گرفت، و نه گزارش مستندی از سوی ستاد سفر منتشر شد. با این حال، بودجه مربوطه به پیمانکاران تخصیص داده شده است.
اعتباراتی که فقط روی کاغذ جا‌به‌جا شدند
بر اساس اطلاعات رسمی، مبلغ ۱.۶ میلیارد تومان از محل اعتبارات نوروزی، به پیمانکار ستاد خدمات سفر خوزستان واگذار شده است تا در برگزاری نوروزگاه‌ها نقش‌آفرینی کند.
اما پرسش اصلی اینجاست: کدام‌یک از این برنامه‌ها واقعاً به‌نام میراث فرهنگی برگزار شده‌اند؟
در بسیاری از موارد، رویدادهای شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، سازمان منطقه آزاد اروند و حتی برنامه‌های مساجد محلی، تنها با نصب لوگوی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، به نام «نوروزگاه رسمی» مصادره شده‌اند. این در حالی است که پشتیبانی واقعی در این شهرها از سوی نهادهای دیگر صورت گرفته است.
نهادهای نظارتی کجای این ماجرا هستند؟
طبق قانون بودجه و آیین‌نامه‌های اجرایی، هرگونه پرداخت از محل اعتبارات فرهنگی و اجرای برنامه، نیازمند ارائه مستندات شامل فاکتور، قرارداد، گزارش تصویری، گزارش عملکرد و ارزیابی نهایی است. با توجه به عدم برگزاری نوروزگاه‌ها در بیش از نیمی از شهرستان‌های خوزستان، اکنون از نهادهای نظارتی مانند سازمان بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات، حراست وزارت میراث‌فرهنگی و شورای نظارت بر سفرهای نوروزی انتظار می‌رود که با بررسی اسناد پرداختی و مطابقت با عملکرد میدانی، نسبت به شفاف‌سازی و برخورد با تخلفات اقدام کنند.
مشکل از کجاست؟ نبود سازوکار شفاف یا سوءمدیریت ساختاری؟
تحلیل داده‌ها و روایت‌های میدانی نشان می‌دهد که این ناکارآمدی، نتیجه ترکیب چند عامل است:
۱. نبود مکانیزم نظارتی مشخص برای بررسی اجرای برنامه‌ها
۲. واگذاری اجرای برنامه‌ها به پیمانکاران بدون تخصص فرهنگی
۳. فقدان سامانه عمومی شفافیت برای اعلام جدول زمان‌بندی و مکان برگزاری نوروزگاه‌ها
۴. مصادره رویدادهای مردمی برای پوشش عملکرد ضعیف نهاد دولتی
در چنین شرایطی، مسئولیت نهایی متوجه مدیرکل میراث‌فرهنگی خوزستان، آقای محمد جوروند است که باید پاسخ دهد چگونه و چرا اجرای برنامه‌های ثبت‌شده با بودجه تخصیصی، در عمل تا این حد بی‌نتیجه باقی مانده است؟
آیین‌های ملی در خطر فراموشی؛ فرهنگی که باید پاس داشته شود
برگزاری نوروزگاه‌ها صرفاً یک جشن نیست؛ این برنامه‌ها بخشی از سیاست‌های ملی برای احیای آیین‌های سنتی، تقویت انسجام اجتماعی، و جذب گردشگر داخلی و خارجی هستند. در حالی‌که کشورهای همسایه با بودجه‌های کلان جشنواره‌های نوروزی بین‌المللی برگزار می‌کنند، در ایران برنامه‌هایی با عنوان نوروزگاه، گاه به فرصتی برای جابه‌جایی‌های غیرشفاف مالی تبدیل می‌شوند.
این روند هم جایگاه فرهنگی نوروز را تنزل می‌دهد و هم سرمایه‌ اجتماعی نهادهای متولی فرهنگ را تحلیل می‌برد.
مستندات باید شفاف و مستقل باشد، نه صرفاً عکس‌های آرم‌دار
برخی مدیران محلی میراث‌فرهنگی با ارائه تعدادی تصویر از برنامه‌های مردمی یا مراسم مستقل دیگر ادارات، تلاش کرده‌اند این فعالیت‌ها را به‌عنوان “خروجی نوروزگاه” ثبت کنند.
این در حالی است که بر اساس آیین‌نامه ستاد خدمات سفر، برگزاری رسمی نوروزگاه مستلزم اختصاص ردیف بودجه، ثبت زمان، مکان، اجراکننده، ناظر و ارزیابی کیفی نهایی است.
اعتماد عمومی را با «نوروز جعلی» بازی ندهیم
در روزهایی که مردم خوزستان، با رنج خشکسالی، گرد و غبار، و بحران‌های معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نوروز و آیین‌های فرهنگی باید روزنه‌ای برای امید، نشاط و همبستگی باشند.
اما تبدیل شدن این رویدادها به فرصت‌های غیرشفاف مالی، نه‌تنها اعتماد مردم به نهادهای فرهنگی را مخدوش می‌کند، بلکه حافظه آیینی و ارزش تاریخی مناسبت‌هایی چون نوروز را در چشم نسل جوان بی‌اعتبار می‌سازد.

ضروری است وزارت میراث فرهنگی، سازمان بازرسی و حراست کل کشور، با بررسی مستندات دقیق، از ادامه این روند در نوروزهای آینده جلوگیری کنند./ انتهای پیام